Đi học làm nông dân

0
237

Từ năm 2007, 37 hộ nông dân nghèo ở Lào đã đến trang trại Bolaven ở bản Nong Keung, xã Paksong, huyện Paksong, tỉnh Champasak để làm một việc chưa có tiền lệ: học làm nông dân.

Tôi sinh ra ở nông thôn, mẹ tôi là nông dân. Cả tuổi thơ chân đất đầu trần tôi chia sẻ cùng bà, mẹ, chị nỗi cơ cực của cái nghề bán mặt cho đất bán lưng cho trời. Trong ý niệm của tôi, nông dân luôn là những người làm lụng quần quật quanh năm suốt tháng mà vẫn bị cái nghèo bám riết. Thế nên khi nghe người ta giới thiệu một nông trại bằng cái tên mỹ miều là đồn điền nghệ nhân; và rằng, những nông dân đến đăng ký học ở đó được bao cấp ăn ở, hưởng lương cao, được đóng bảo hiểm y tế và nhất là được hướng dẫn để tìm vui trên đồng ruộng thì tôi không háo hức sao được.


Nông dân ở trang trại Bolaven đã tìm thấy niềm vui thú trên đồng ruộng

Đi học hưởng lương cao

Yên bình và thơ thới là điều dễ nhận thấy nhất ở trang trại Bolaven. Cúc mặt trời lá xanh hoa trắng trải thảm trên nền đất đỏ bazan, giữa là tầng tầng lớp lớp hạt cà phê đỏ tươi, trên là nền trời xanh mây trắng cao vời vợi. Dê nhẩn nha nhấm cỏ, lợn ủn ỉn ủi đất, gà bới đất tìm sâu quấn lấy chân nông dân đang nhẹ nhàng xới đất quanh gốc cà phê vừa lắng tai nghe tiếng chim chóc véo von.

Trong một góc vườn cà phê, anh Plien đang đào hố ủ phân, chị vợ tỉa cành còn mấy đứa con đang quẩn quanh vừa giúp mẹ dọn cỏ vừa đùa với mấy con dê. Anh Plien cùng vợ và ba con vào làm nghệ nhân ở trang trại Bolaven đã hơn hai năm nay. Gần 40 năm làm nông nghiệp theo kiểu cha truyền con nối, anh thuộc nằm lòng tên những thứ thuốc trừ sâu, phân bón thúc, thuốc bảo quản rau củ quả, thức ăn tăng trọng cho vật nuôi…, vào trang trại, anh thấy chân tay lóng ngóng suốt mấy tháng ròng. “Phân gia súc, gia cầm sau khi cho giun ăn đến xốp thì trộn với mùn rơm, cỏ… ủ để bón cà phê, rau màu. Lợn, gà chỉ ăn rau, khoai lang băm nhỏ trộn với cám gạo, bột ngô… Thuốc trừ sâu là rượu trắng, sợi thuốc lá, tỏi nghiền… trộn lẫn rồi ủ trong một tuần mới mang ra phun v.v.. Lúc đầu, tay làm nhưng bụng hoài nghi, chỉ đến cuối vụ, thấy cây trồng, vật nuôi tươi tốt, môi trường trong lành, người khỏe mạnh, tôi mới tin những điều giáo sư Rachaporn (cán bộ kỹ thuật của trang trại) giảng dạy”, anh cười tươi tắn cho biết.

Cũng như nhà anh Plien, 36 gia đình nông dân khác cũng đang tề tựu tại một góc cao nguyên Bolaven trù mật này để học làm nghệ nhân của đồng ruộng. Những chiếc máy ủi, xúc, cày đã cáng đáng những công việc nặng nhọc. Phần mình, họ chỉ việc ngày ngày vác cuốc, xà gạt ra vườn, lên nương, vào khu chuồng trại tuân thủ nghiêm ngặt quy trình của việc canh tác nông nghiệp hữu cơ để làm ra những sản phẩm sạch, an toàn và bổ dưỡng. Trước là để phục vụ cho chính cuộc sống hằng ngày của mình, sau mới là đến chia sẻ với người tiêu dùng khắp nơi.

Ông Dave Hanna, Tổng giám đốc trang trại Bolaven, một người Mỹ lấy vợ Thái Lan và nguyện lấy niềm vui của nông dân Lào làm thành công của mình, cho biết: “Gần 200 học viên của chúng tôi là những nông dân nghèo đến từ khắp nơi trên đất nước Lào. Họ được mang theo cả gia đình đến trang trại Bolaven sinh sống. Họ trồng trọt, nuôi gia súc, gia cầm và thụ hưởng chính thành quả lao động của mình. Ngoài ra, hàng tháng, mỗi người còn được trả 600.000 kip và 30kg gạo và được mua bảo hiểm y tế. Sau ba đến năm năm học nuôi, trồng, chế biến, tiêu thụ và làm thương hiệu cho nông sản, tốt nghiệp, nông dân được giao đất hoặc hỗ trợ vốn để mở trang trại của riêng mình, rộng ít nhất 7 mẫu Anh (gần ba ha). Và nếu ký hợp đồng bán nông sản cho trang trại Bolaven, ước tính trung bình mỗi gia đình sẽ thu nhập từ 9 đến 13 triệu kip/năm”.

Mỗi năm, trang trại thu hoạch hai tấn cà phê/ha

Cao nguyên Bolaven là vùng đất bazan thoai thoải, nằm ở độ cao trung bình từ 1.000m đến 1.300m, được coi là mái nhà của Đông Dương. Nơi đây nhiều triệu năm trước có núi lửa phun trào nham thạch khắp nơi nên đất màu mỡ; đã vậy, với khí hậu mát mẻ quanh năm và lượng mưa trung bình 3.700 mm/năm nên các nhà thực vật học xem là nơi tốt nhất ở Lào nói riêng và toàn vùng nói chung để trồng cà phê, hạt tiêu và các loài hoa quả, rau màu ôn đới. Năm 2007, ông Sam Say (sinh năm 1964) từ Hong Kong sang du lịch. Mê mẩn đất và người xứ này nên ông đã mua 67 ha để lập trang trại. Năm 2008 mở rộng diện tích thêm 100 ha. Trang trại hướng đến đa dạng cây trồng, vật nuôi; vừa sản xuất, tiêu thụ, chuyển giao công nghệ sản xuất nông nghiệp hữu cơ vừa khai thác du lịch. Nhưng hiện tại, trang trại đẩy mạnh việc tạo thương hiệu cho sản phẩm cà phê arabica katimor.

Dè dặt vì… đắt

Cuối năm 2010, trang trại Bolaven bắt đầu có lứa cà phê đầu tiên với 43.096 cây cho thu hoạch với sản lượng hai tấn/ha (Các trang trại bón phân hóa học, phun thuốc kích thích, cà phê cho thu hoạch tới từ 4 đến 5 tấn/ha).

Sau khi tuân thủ nghiêm ngặt quy trình: hái đúng ngày, chỉ hái quả chín, không tuốt, những quả cà phê căng, mượt được nông dân phân loại, phơi rồi chuyển hết sang trụ sở công ty tại Hong Kong để rang, xay, đóng gói. Sau đó những túi cà phê 100% hữu cơ ấy mới từ đó bay đi chinh phục người tiêu dùng ở Hong Kong, Úc, Mỹ, Canada, Malaysia, Lào. Ông Sam Say, Giám đốc điều hành trang trại Bolaven, cho biết: “Vì trải qua quá trình sàng lọc chất lượng hạt, chế biến khắt khe, độc đáo nên giá thành của cà phê Bolaven cao hơn loại bình thường từ 40% đến 50% (một gói 250g bán tại Lào có giá từ 50.000 đến 90.000 kip)”.

Sau ba đến năm năm, tốt nghiệp, nông dân được giao đất hoặc hỗ trợ vốn để mở trang trại của riêng mình. Và nếu ký hợp đồng bán nông sản cho trang trại Bolaven, ước tính trung bình mỗi gia đình sẽ thu nhập từ 9 đến 13 triệu kip/năm.

Nằm ở ngay mặt tiền quốc lộ 13 chạy qua huyện Paksé, tỉnh Champasak, quán cà phê Bolaven rộng rãi, thoáng mát, nhiều cây xanh và bài trí đẹp và đồng bộ từ bàn ghế, tách, quầy giới thiệu và bán sản phẩm… nhưng “mỗi ngày chỉ đón được gần 100 khách, 80% là khách du lịch, 20% là người Lào”, bà Momma Tan Hanna, quản lý quán, cho biết. Tìm hiểu, chúng tôi nhận thấy chung quy là do giá cả đắt đỏ. Đơn cử, một tách cà phê cappuccino ở quán có giá 18.000 kip trong khi ở các quán khác chỉ là 10.000 kip. Thế nên rất nhiều người chỉ vào sảnh quán đọc thực đơn rồi đi. Anh Somphone Dangchaleun, Giám đốc kinh doanh kiêm Quản lý chất lượng của trang trại Bolaven, tâm sự: “Khi đến các siêu thị, nhà hàng, khách sạn… giới thiệu sản phẩm, thường người ta hỏi ngay giá rồi than ngay là đắt thế thì khó bán lắm. Rất ít người quan tâm đến chất lượng sản phẩm”. Thế nên dù được chiết khấu 20% nhưng nhiều đại lý ở Lào vẫn dè dặt khi phân phối cà phê của trang trại Bolaven. Ở quán cà phê mở vào tháng 4 năm 2011 ở Paksé, nơi giới thiệu sản phẩm của trang trại ở Lào, mỗi ngày cũng chỉ bán được từ 5 đến 10 gói 250g. Đơn giản, “Cả cao nguyên Bolaven, thủ phủ của cà phê Lào, chỉ duy có trang trại của chúng tôi canh tác theo mô hình hữu cơ. Khi người tiêu dùng chưa đặt chất lượng sản phẩm và sức khỏe của mình lên hàng đầu thì họ dè dặt đón với sản phẩm nông nghiệp hữu cơ cũng là điều dễ hiểu”, anh Somphone phân tích.

Trong khi đó, các quán cà phê Bolaven ở Langkawi và Bintulu ở Malaysia dù mở sau nhưng lượng khách đến uống và mua cà phê đều cao hơn nhiều lần so với ở Lào. Chị Petunia Pete, khách hàng quen thuộc của trang trại Bolaven từ hơn một năm nay, nhận xét: “Cà phê Bolaven thơm dịu và ngọt hậu. Uống lần đầu tôi đã thích ngay. Tôi cũng xuống tận trang trại để được làm việc, ăn, ngủ và vui đùa với nông dân. Tuyệt vời!”. Mỗi năm, có cả trăm người như chị Petunia háo hức đến ba cùng với các nghệ nhân ở Plantation Hills Artisant của trang trại Bolaven để được trải nghiệm cuộc sống của người làm nông nghiệp hữu cơ. Tôi đã thấy có học sinh từ Mỹ sang đi thực tập mùa hè còn chẳng ngại ngần nhảy cả vào chuồng lợn dọn phân.

Ông Gilbert Suico, quản lý và giảng dạy nông phu của trang trại Bolaven, tự tin: “Chúng tôi tin tưởng việc gieo những hạt giống của hi vọng. Mục đích của chúng tôi là đào tạo nông dân bản địa canh tác nông nghiệp hữu cơ, vừa bảo vệ môi trường vừa thoát nghèo và quan trọng nhất là biến nghề nông thành niềm yêu thích”.

Tại trang trại Bolaven, người dân đã là những nghệ nhân của đồng ruộng.

“Sam Say đang cung cấp cho nông dân Lào cơ hội để tự lập và để tạo ra một loại hình nông nghiệp hữu cơ bền vững và không gây tổn hại môi trường”.

(Ông Bertrand Sallée, cố vấn kỹ thuật tại Cirad – tổ chức phi chính phủ của Pháp thúc đẩy hợp tác quốc tế và nghiên cứu nông nghiệp ở các nước đang phát triển)

Фильчаков прокурор харьков