Đọc sách mỏi cả tay

0
255
Cuốn sách (hai quyển) Kiến văn tiểu lục (Lê Quý Đôn, nhà xuất bản Trẻ và nhà xuất bản Hồng Bàng ấn hành quý I năm 2013) in sai tên dịch giả trên bìa

Tôi bị méo mó nghề nghiệp nên đọc sách là phải có cái bút chì bên cạnh để sửa những lỗi sách in sai. Buồn thay, đọc nhiều cuốn sách mới xuất bản, tôi mỏi cả tay.

Đủ kiểu sai

(…) Trác đem mười lăm vạn quân cùng với Lý Nho, Lã Bố, Phàn Trù, Trương Tế giữ cửa Hổ Lao. Cửa ấy cách Lạc Dương năm mươi dặm. Đến cửa Hổ Lao, Trác sai Lã Bố lĩnh ba mươi vạn quân ra trước quan, đóng một trại lớn; Trác thì đóng đồn trên quan. (La Quán Trung, Tam quốc diễn nghĩa, dịch giả Phan Kế Bính, hiệu đính Bùi Kỷ, nhà xuất bản Văn học, quý I năm 2007, trang 92)

Đọc đoạn trên ta dễ dàng nhận ra sự vô lý của số quân. Tất cả binh mã của Đổng Trác mới có mười lăm vạn thì lấy đâu ra ba mươi vạn cấp cho Lã Bố ra hạ trại giữ cửa. Anh Trần Đại Thắng, Giám đốc Công ty Văn hóa Đông A, đơn vị liên kết xuất bản, đến bây giờ vẫn còn buồn bởi sự cố này. Anh tâm sự: “Chúng tôi tổ chức đọc bản in thử đến chín lần. Anh Yên Ba, nhà sưu tầm và yêu thích Tam quốc diễn nghĩa, người đọc bản in thử cuối cùng, tự tin khẳng định “đã dò từng dấu chấm, dấu phẩy”. Ấy thế mà rồi sách in ra mới phát hiện lỗi này”. Mê làm sách hay, sách đẹp nên anh Thắng và những người cộng sự in lại bộ danh tác văn học này, trong đó, các bản đặc biệt tặng kèm bốn mươi trang phụ bản màu với hơn một trăm nhân vật và bản đồ Tam quốc để đáp ứng sở thích của giới sưu tầm. Thế mà ngọc lại có vết, chả trách mỗi lần nhắc lại, anh vẫn cứ thở vắn than dài.

Mới đây nhất, ngày 22-3-2013, ông Nguyễn Minh Nhựt, Giám đốc Nhà xuất bản Trẻ, đã phải gửi thư xin lỗi bạn đọc vì sai sót trời ơi của cuốn sách (hai quyển) Kiến văn tiểu lục (Lê Quý Đôn, nhà xuất bản Trẻ và nhà xuất bản Hồng Bàng ấn hành quý I năm 2013).

Theo đó, sau khi nộp lưu chiểu ngày 22-2-2013, Nhà xuất bản Trẻ đã phát hiện lỗi sai ở ảnh bìa cánh quyển sách (đăng ảnh Nguyễn Trãi thay vì Lê Quý Đôn). “Chúng tôi đã thu hồi gần như toàn bộ sách để chỉnh sửa. Thật đáng tiếc, có một số ít ấn phẩm đã lọt ra thị trường (khoảng 40 cuốn). Sau khi chỉnh sửa, chúng tôi xin nộp lưu chiểu lại và tiếp tục phát hành. Đến hôm nay, ngày 22-3-2013, bạn đọc phát hiện sai tên dịch giả trên bìa sách (Nguyễn Trọng Điềm thay vì Phạm Trọng Điềm). Lỗi sai này cực kỳ nghiêm trọng đối với chúng tôi, chúng tôi thật lấy làm xấu hổ về điều này. Ban giám đốc Nhà xuất bản Trẻ và toàn thể nhân viên cúi đầu nhận lỗi và xin lỗi bạn đọc”, thư viết.

Nhưng điều ấy chưa thấm vào đâu với sai sót nghiêm trọng của anh Cao Việt Dũng khi dịch cuốn Les particules élémentaires của Michel Houellebecq (Hạt cơ bản, Nhà xuất bản Đà Nẵng và Trung tâm Văn hóa ngôn ngữ Đông Tây ấn hành quý I năm 2007). Anh đã dịch câu “Mon père est mort il y a une semaine, dit-elle. Un cancer de l’intestin” thành: ““Bố em chết cách đây một tuần”, nàng nói. “Ung thư tử cung”“. “Cancer de l’intestin” phải dịch đúng là “ung thư ruột”. “Bắt” đàn ông ung thư tử cung thì quả hết biết!

Rồi còn rất nhiều sai sót nghiêm trọng của những người làm sách trong thời gian gần đây như trường học Việt Nam cắm cờ Trung Quốc, bản đồ Việt Nam thiếu hai quần đảo Trường Sa, Hoàng Sa… làm độc giả bất bình.

Thiếu nền tảng

Bước ra từ phòng phỏng vấn ứng viên dự thi tuyển biên tập viên, anh Trần Đại Thắng, Giám đốc Công ty văn hóa Đông A, ngán ngẩm: “Phỏng vấn gần hai chục người mà tôi không chọn được ai. Có cô tốt nghiệp loại giỏi khoa Báo chí và Truyền thông, Đại học Khoa học xã hội và nhân văn ở thành phố Hồ Chí Minh nhưng tôi hỏi Bí thư thành ủy thành phố Hồ Chí Minh là ai mà cũng không biết. Có người viết trong đơn xin việc rằng “Được biết Đông A là đơn vị làm sách lâu năm và có uy tín”, tôi hỏi: “thế chị đọc cuốn sách nào của chúng tôi rồi” thì đỏ mặt và ngồi cười trừ. Hóa ra cô ấy là viết đơn theo mẫu sáo rỗng…”.

Đọc cuốn Những kẻ thiện tâm (Les Bienveillantes), tiểu thuyết của Jonathan Littell do Cao Việt Dũng dịch, nhà xuất bản Hội Nhà văn ấn hành năm 2008, dịch giả Hà Thúc Lang, nhận xét: Có cảm giác người dịch không nắm được mối liên hệ giữa các câu với nhau, từ đó không hiểu được tinh thần chung của tác phẩm. Càng đọc càng thấy rõ người dịch chỉ có thể dịch sang tiếng Việt những từ rất đơn giản trong bản gốc (khi tác giả sử dụng chúng ở nghĩa đen) nhưng cứ gặp các cụm từ hay các nghĩa bóng là bị lúng túng.

Nhà văn Triệu Xuân, nguyên Trưởng chi nhánh Nhà xuất bản Văn học tại thành phố Hồ Chí Minh, thì cứ nhắc đến chuyện tuyển biên tập viên là lắc đầu. Ông ca cẩm: “Nhiều bạn trẻ hiện nay thiếu trầm trọng kiến thức nền, không đọc sách. Mà đến ngay chuyên môn mình học cũng không thông. Cử nhân ngữ văn mà tôi đưa cụm từ “trong nội bộ cơ quan” không biết là thừa từ gì…”.

Anh Nguyễn Phương Nam, một độc giả, bức xúc vì nhiều đơn vị xuất bản chạy theo số lượng, bán đứng uy tín nên dẫn đến hiện tượng dịch bừa, dịch ẩu, dịch bằng công cụ translate.google.com rồi lấy nghĩa và phóng tác… Theo anh, nếu người mua tẩy chay những đơn vị làm sách ẩu, thì họ sẽ phải làm ăn đứng đắn.

“Robert Pirsig khi viết xong cuốn sách Thiền và nghệ thuật bảo trì xe máy đã phải gửi bản thảo đi 121 lần, trong vòng 6 năm, tới lần thử 122 mới được một nhà xuất bản loại xoàng ở Mỹ chấp nhận in (năm 1974) và không ngờ cuốn sách trở thành một tác phẩm ăn khách, có giá trị văn học cao. Mười năm sau đó, cuốn sách đã được in với số lượng không dưới 100.000 bản! Công lao phát hiện ấy trước hết thuộc về nghệ sĩ – biên tập viên William Morrow! Quá trình biên tập thực chất là một quá trình sáng tạo, một dạng lao động mang tính khoa học. Trong cơ chế thị trường sôi động hiện nay phỏng chừng có bao nhiêu thợ – biên tập chịu ngồi lâu một chỗ (cả tháng, có khi hàng năm) để đọc đi đọc lại một bản thảo viết tay vài trăm trang, vài ngàn trang và rồi cặm cụi chữa từng lỗi chính tả, sửa từng dấu chấm, phẩy?…”, anh Nguyễn Văn Toại, một biên tập viên, buồn bã.

Một năm chỉ dám ra bốn, năm cuốn sách. Cuốn nào cũng đọc bản in tám, chín lần, nhìn chúng cao ngất nghểu mà phát sợ. Nhưng anh Thắng bảo không làm kỹ thế thì bứt rứt lắm. Mong cho có nhiều người làm sách như anh để độc giả được nhờ!

Nguồn: Sài Gòn Giải Phóng thứ bảy

Фільчаков Олександр Васильович прокурор