Giải phóng tính nhất quán của nghệ thuật và con người

0
473

Nghệ thuật và tâm thức sáng tạo* là tác phẩm thứ hai của Graham-Collier được chuyển ngữ và xuất bản tại Việt Nam, sau Hình, không gian và cách nhìn. Đây có thể được xem là một bộ sách hoàn chỉnh, một khảo nghiệm mang tính toàn cầu về quá trình sáng tạo nghệ thuật.

Nếu trong Hình, không gian và cách nhìn, tác giả đào sâu nghiên cứu mọi thành tố của ngôn ngữ hội họa tạo hình như một giáo trình giảng dạy, thì trong Nghệ thuật và tâm thức sáng tạo ông tập trung tìm hiểu thế giới bên trong, cách mà con người thai nghén và tạo dựng nghệ thuật từ tâm thức, và mối quan hệ bập bênh giữa nội tâm với ngoại vật.

Nói về những khoảnh khắc khai thị của cảm hứng, tác giả kể chuyện họa sĩ phong cảnh người Anh John Constable (1776-1837) ghi lại nhiều trường hợp ông chịu tác động bởi một gặp gỡ bất ngờ với thiên nhiên. Ông bị thu hút đặc biệt bởi cây cối và những mảng hình mây bắt gặp trong những điều kiện ánh sáng thay đổi khác nhau. Ông nói rằng mặc dù thông thường một cái cây chỉ là một cái cây, nhưng có những lúc một cái cây cụ thể nào đó lại chiếm ngự hoàn toàn trí tưởng tượng của ông, làm ông bị tràn ngập trong một cảm xúc về sự sống bao trùm qua mọi hiện thực khác. Nhiều nghệ sĩ khác cũng đã mô tả những trải nghiệm tương tự khi xuất hiện một hình cụ thể nào đó. Rồi tác giả nhấn mạnh: “Tôi dùng từ xuất hiện, vì những lúc như vậy cái vật có ý nghĩa kia có vẻ đứng hoàn toàn biệt lập ra khỏi chu cảnh của nó. Dù người ta có thể đã đi qua một cái cây, một tảng đá, hoặc một con bò hàng chục lần tuần vừa rồi, chỉ biết là nó có đấy thôi, nhưng ở cuộc gặp gỡ đặc biệt này nó bỗng choán hết tâm thức của người ấy, khiến mọi thứ khác ở ngoại giới phai mờ hết.” (trang 86)

Bàn về không gian – thời gian lãng mạn, ông cho rằng: “Nếu có một chủ đề chung xuyên suốt qua nhiều phương diện khác nhau của chủ nghĩa lãng mạn, thì đó là mối bận tâm cố hữu đến khoảng cách về thời gian và khoảng cách về không gian. Đặc điểm của thái độ lãng mạn là không chỉ bận tâm đến ý nghĩa hiện sinh của hiện tại, mà luôn mường tượng đến những hình ảnh của quá khứ hoặc ve vãn các hình ảnh của tương lai. Niềm hoài tiếc quá khứ thật da diết… một khao khát tìm lại được hương vị của những nền văn hóa trước đây, hoặc như trong truyện khoa học viễn tưởng hiện nay thì lại là khát khao khám phá tương lai trong tưởng tượng. Thái độ lãng mạn nhiều khi có vẻ thấy hai trạng huống ấy hấp dẫn hơn nhiều việc tận hưởng giây phút hiện tại trong thời gian. Những chốn xa luôn có sức hấp dẫn vì chúng ở rất xa, và lối sống xa lạ cho ta có những trải nghiệm dị ngoại và mới mẻ.” (trang 187)

Cứ rỉ rả cuốn hút như thế, Graham-Collier đưa người đọc lên một đỉnh cao mà từ đó thấy được toàn bộ cốt lõi của hiện tượng nghệ thuật mà ta đã từng nhiều lần quanh co lạc lối trong đó.

Trong lời giới thiệu cho lần xuất bản vào tháng 5/1972, René Huyghe, Viện sĩ Viện hàn lâm Pháp – giáo sư tâm lý nghệ thuật tạo hình, Đại học Pháp – Phó chủ tịch Hội đồng Tư vấn bảo tàng Pháp, đã viết: “Chính vì vậy mà Graham-Collier, khi khắc phục mọi dị biệt và mâu thuẫn đã khiến biết bao người đương thời lạc lối, đã có thể đi từ nghệ thuật cổ đại đến nghệ thuật hiện đại một cách khách quan, giải thích chúng với cùng những nguyên lý như nhau, và cho phép chúng hòa vào một liên tục sâu thẳm – một liên tục vẫn thường không được để ý tới. Và giá trị không hề nhỏ nữa của cuốn sách này là nó cho phép những hiểu biết của chúng ta về thành tựu của quá khứ và về các bậc thầy của các thời đại khác được phong phú hơn nữa từ thành quả của những nghiên cứu hiện tại.

Trong khi đi qua các tầng mức chồng chéo nhau của nội tâm, như qua các mâu thuẫn trong lịch sử nghệ thuật, Graham-Collier đã có thể tìm thấy và giải phóng tính nhất quán của nghệ thuật, và của cả con người.”

Cuốn sách này thực sự cần thiết cho những ai muốn lập nghiệp bằng nghệ thuật hay nghiên cứu, thưởng ngoạn nghệ thuật.

  • Alan Graham-Collier sinh năm 1923 tại Lancaster, Anh, tốt nghiệp Trường Mỹ thuật Slate thuộc Đại học London, là họa sĩ chuyên vẽ chân dung và phong cảnh. Trong Thế chiến II, ông là phi đội trưởng oanh tạc của không lực hoàng gia Anh. Từ thập niên 1960, ông là giáo sư triết học nghệ thuật tại Đại học Georgia, và là thành viên hội đồng tư vấn của Trường Davenport, Đại học Yale.

Mốt Việt Nam, số 7/2019

*Trịnh Lữ dịch, Công ty cổ phần văn hóa Đông A và NXB Dân Trí liên kết xuất bản, 2019.

  • Giá: 199.000 đồng
  • Giao tận nơi
  • Liên hệ:
  • Mobile: 0907978480
  • Email: info@vietnamandyou.net