Góc nhìn dung dị về những người khổng lồ

0
430
Bìa cuốn sách Đối thoại với Lý Quang Diệu

Đối thoại với Lý Quang Diệu, Đối thoại với Mahathir Mohamad, Đối thoại với Thaksin Shinawatra, Đối thoại với Ban Ki-moon thuộc dự án sách “Những người khổng lồ châu Á” của ông Tom Plate, nhà báo – giáo sư đại học người Mỹ (ông giảng dạy tại đại học Loyola Marymount ở Los Angeles), được nhà xuất bản Trẻ ấn hành tại Việt Nam lần lượt vào quý I năm 2011, quý III năm 2013, và quý I năm 2014.

Loạt sách là một hiện tượng xuất bản ở nhiều nước trên thế giới và Việt Nam. Điều gì làm nên thành công ấy?

Những khoảnh khắc vàng

Với những quyển sách trong bộ “Những người khổng lồ châu Á”, mức độ hợp tác và kiên nhẫn sâu rộng, chưa nói gì tới sự thẳng thắn chân thành là yếu tố chủ đạo trong phương pháp nói chuyện thân mật và chi tiết giữa người hỏi và người trả lời để cung cấp các giá trị căn bản cốt lõi.

“Lúc chúng tôi không còn nói chuyện trước bốn chiếc máy ghi âm nữa, tôi nhớ là Lý Quang Diệu có thì thầm với tôi đại khái: Tom này, trong sách phải có sự phê phán, có chi tiết tiêu cực. Tôi biết, anh đừng lo cho tôi. Anh cứ viết về tôi đúng như những gì anh thấy. Đừng lo ngại về hậu quả. Anh hãy nói sự thật, anh thấy thế nào thì viết thế ấy. Đó là tất cả những gì tôi cần”, Tom Plate kể. Và cũng nhờ sự thẳng thắn giữa hai người như thế nên ông đã có những nét khắc họa rất hay về Lý Quang Diệu.

“Tôi gợi ý cho ông chú ý đến một bài xã luận nổi tiếng từ mấy chục năm trước của một chuyên gia đã quá cố của Đại học Oxford có tên là Isaiah Berlin. Berlin viết về cách thức phân loại những nhân vật lịch sử vĩ đại. Ông chia họ thành hai nhóm chính, tương tự như truyện cổ Hi Lạp về nhím và về cáo. Nói cách khác, câu hỏi chính ở đây là: Lý Quang Diệu là nhím hay là cáo?

Lý Quang Diệu nghe rất chăm chú, rồi ông thở dài yếu ớt, siết chặt hơn tấm chườm nóng trên chân phải và nói: “Tôi không tư duy theo cách đó. Tôi không giỏi triết học và các học thuyết. Tôi có quan tâm, nhưng cuộc đời tôi không bị chi phối bởi triết học và các học thuyết. Tôi làm việc, còn rút ra quy luật từ những thành công đó là nhiệm vụ của người khác. Tôi không dựa trên một học thuyết nào mà tôi chỉ đặt câu hỏi: Làm thế nào để hoàn thành được việc này? Nếu sau khi áp dụng nhiều giải pháp khác nhau, tôi tìm ra một cách thích hợp thì tôi sẽ nghiên cứu xem quy luật nằm phía sau nó là cái gì”.

Bìa sách Đối thoại với Mahathir Mohamad

Mahathir Mohamad lúc nào cũng hòa nhã và hợp tác với tác giả trong suốt bốn cuộc trò chuyện và dường như luôn muốn giúp ông viết nên quyển sách này càng chân thật và hữu ích càng tốt. Và kết quả của những lần trò chuyện ấy là khắc họa của ông: “Về mặt tích cực, Dr M đã trao cho thế giới một thông điệp nhất quán của người Islam là: không bạo lực trong nội bộ cộng đồng, không tư tưởng quá khích trong chính sách đối ngoại (đặc biệt, không dùng vũ lực quân sự để áp đặt bất kỳ hệ thống chính trị nào lên một quốc gia khác), khoan dung mọi tôn giáo (dù có hơi mạnh miệng công kích người Do Thái). Hãy phát triển kinh tế, đừng gây chiến tranh, tôn trọng tự do tôn giáo.

(…) với dân chúng trong nước, nhờ không đi theo những chuẩn mực quan hệ quốc tế thông thường cộng với những phát ngôn khó nghe của mình, Mahathir đã cô lập và vô hiệu hóa được các phần tử cực đoan”.

-Ngài thực sự không tham lam?

Dr M xuất thân từ một gia đình nông thôn bình thường có chín người con; sự giàu có rõ ràng không phải những gì mà ông được thừa kế. “Tham? Anh không biết chứ hồi tôi là sinh viên, có lúc chỉ có 20 xu trong túi và thèm một đĩa mì chết đi được. Tôi bèn tới chỗ người bán hàng rong và hỏi: “Bán cho tôi 20 xu mì được không?”, người bán hàng trả lời “Không, 50 xu. Có thì ăn không thì thôi”.

Chúng tôi đều cười. Như phần lớn những người lớn lên từ trong khốn khó, những hồi ức nhỏ ấy đã mãi khắc sâu vào tâm trí ông.

“Tôi tự hỏi: giờ thì ăn được mấy đĩa mì? Nghĩa là với số tiền lương mà tôi nhận được, tôi đã đủ ăn. Đủ ăn đủ mặc rồi thì cần thêm nữa để mà làm gì?”.

Tôi gật đầu đồng ý. “Thật giống như hồi còn đi dạy, tôi đã nói với sinh viên ở UCLA (Los Angeles, T.G.) rằng: các em muốn sở hữu bao nhiêu chiếc BMW thì mới hài lòng?”.

“Đúng vậy”. Dường như ông rất thích câu nói của tôi.

Bìa sách Đối thoại với Thaksin Shinawatra

Còn Thaksin Shinawatra – người “vòng quanh thế giới với một bó hộ chiếu” – thừa nhận: “Đam mê của tôi không phải là làm thủ tướng. Đam mê của tôi là giải quyết các vấn đề của người dân. Làm thủ tướng đơn giản chỉ là công cụ để tôi thực hiện đam mê của mình”. Và “con người tuyệt vời, xấu xa, kịch sĩ hoang dã đó đã làm thủ tướng từ năm 2001 đến năm 2006, là trụ cột cho Thái Lan – và khiến cho cả khu vực Đông Nam Á luôn trông ngóng vào” đã phải cay đắng thừa nhận với Tom Plate: “Anh biết không, lúc đầu mức độ người dân yêu mến tôi là rất cao do tôi có tư duy tích cực… mong muốn cho mọi người có nhiều tự do hơn, nhiều quyền hạn hơn… Nhưng gần đến cuối nhiệm kỳ đầu tiên và chuyển sang nhiệm kỳ hai, tôi cảm thấy áp lực ngày một cao, thách thức về quyền lực và quyền hạn của tôi ngày một lớn nên tôi bắt đầu dựa vào pháp quyền nhiều hơn… sử dụng nhiều nắm đấm sắt”. Và trong những ngày sống lưu vong tại Dubai của ngài cựu thủ tướng Thái Lan được Tom Plate vẽ như thế này. “Ngài có bao nhiêu chiếc điện thoại di động?”. “Ừm… tám chiếc”. Sau này tôi phát hiện ông thực ra có tới 12 chiếc điện thoại. (…) Cách ông phân loại điện thoại của mình như sau: một chiếc dành cho các cuộc gọi từ gia đình, một cho những người ủng hộ, một cho “những cuộc gọi ưu tiên cao”, một cho những người bạn địa phương ở Dubai này, một cho những người bạn quốc tế và đối tác làm ăn, một nhận tin nhắn Blackberry, ba chiếc để sử dụng riêng cho những bạn bè quốc tế quan trọng… và ba chiếc khác để dự phòng. (…) Chà! Đây là nhà tỉ phú làm chính trị, người đã kiếm được cả gia sản chủ yếu bằng cách thâu tóm hết thị trường di động Thái trong thập niên 90 trong khi gần như không ai lúc đó biết được thị trường này sẽ trở thành mỏ vàng ra sao; để rồi ngày nay ông nghiện chính các món đồ chơi di động đó của mình”.

Bìa sách Đối thoại với Ban Ki-moon

Hầu hết các cuộc đối thoại với Ban Ki-moon đều được Tom Plate thực hiện ở căn phòng khách tĩnh lặng tại căn nhà của ông ở thành phố New York (Mỹ). Ở đó, họ đã có – sau nhiều tháng trời – bảy cuộc nói chuyện liên tiếp, không ngắt nghỉ trong vòng hai giờ đồng hồ và kết thúc vào tháng 3 năm 2012. Ngoài ra, họ cũng có những cuộc trao đổi không chính thức khác, trong những bữa ăn tối, những khu vui chơi giải trí xung quanh Manhattan và hầu hết đều có bà phu nhân (Yoo Soon-taek) tham gia.

“Rất nhiều người nhắc nhở tôi rằng đây là một trong số những công việc khó khăn nhất thế giới. Bây giờ thì tôi đã hiểu, sau khi đảm nhiệm công việc này, đó thực sự là nhiệm vụ bất khả thi. Tôi cũng hay nói đùa với các nước thành viên và bạn bè của mình rằng, nhiệm vụ của Tổng thư ký là biến những điều không thể thành có thể… Đó là những gì tôi đang cống hiến – dù tôi bình thường hay điên rồ đi chăng nữa”, Ban Ki-moon trải lòng.

Lý giải sự thần kỳ của châu Á

Loạt sách bắt đầu từ mùa thu năm 2008, khi nhà xuất bản Marshall Cavendish liên hệ với ông Tom Plate và đề xuất ý tưởng làm một cuốn sách về Lý Quang Diệu, thủ tướng đầu tiên của nước Cộng hòa Singapore. Ý tưởng đưa ra là ông phải cố gắng để thấu hiểu được những suy nghĩ (đi vào tận cùng tâm trí) của nhà lãnh đạo châu Á kiệt xuất này qua một loạt cuộc đối thoại cởi mở nhưng có chút thân mật. Tom Plate ngay lập tức tán thành ý tưởng này. Sau rất nhiều lần bàn thảo tiếp theo, họ quyết định phát triển ý tưởng thành một loạt sách nhằm giúp độc giả hiểu được tại sao châu Á đã có những bước phát triển nhanh chóng, đồng thời sẽ cung cấp những thông tin nguồn quan trọng cho các nhà sử học tương lai.

“Ông thường mất trung bình bao nhiêu thời gian để hoàn thành một cuốn sách?”, tôi hỏi.

Tom Plate cho biết: “Với Lý Quang Diệu và Mahathir tôi mất sáu tháng. Nhưng với hai nhân vật này tôi đã từng gặp hơn một lần và hiểu khá rõ về bối cảnh chính trị. Với Thaksin, phải mất thời gian dài hơn bởi vì trước khi bắt tay viết cuốn sách tôi chưa từng gặp ông. Tôi đã phải đọc rất nhiều tài liệu về chính trị Thái Lan bởi tôi chẳng biết gì về chính trị Thái cả. Có lẽ mất nhiều thời gian nhất là cuốn viết về Ban Ki-moon bởi tôi cứ gia hạn lần này lần khác và áng chừng mất khoảng hai năm. Chốt lại câu trả lời dễ nhất là: tôi có thể viết một cuốn sách trong khoảng sáu tháng nếu tôi không mất quá nhiều thời gian vào công việc giảng dạy ở trường đại học”.

Theo tiết lộ của Tom Plate, người khổng lồ châu Á tiếp theo vẫn đang được thảo luận kín, nghiêng về một nhân vật tôn giáo, nhằm phản ánh những vấn đề phi chính phủ trong sự trỗi dậy của châu Á. Xa hơn, tham vọng của ông là một ngày nào đó sẽ xuất bản được những cuốn sách về một nhà lãnh đạo Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, Indonesia, và chắc chắn (cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng) là một nhà lãnh đạo Việt Nam, một đất nước mà cả Mỹ và Trung Quốc đều có những mối quan hệ phức hợp!

Nguồn Sài Gòn Giải Phóng

лобановский александр фото