Hương trà kim cúc… Đậm đà tình chung

0
107

Từ xa xưa, trên núi Thúy có loài cúc vàng, cánh lá nhỏ, rất quý hiếm, người dân địa phương gọi là sơn kim cúc, nghĩa là cúc mọc trên núi đá quý hiếm như vàng.

Vì cúc mọc tự nhiên, hút sương trời khí núi mà sống nên rất tinh khiết. Dưới thời nhà Đinh (968 – 979) triều đình lập đồn tiền tiêu trên núi Thúy (ở thành phố Ninh Bình ngày nay) và gọi là ngự trấn sơn phòng, canh giữ mặt đông nam kinh thành Hoa Lư. Tương truyền, quân sĩ canh giữ trên đồn đã biết hái những bông cúc vàng quý hiếm ấy hãm nước trà uống.

Trên đỉnh núi xưa có ngọn tháp Linh Tế cao vút, được xây dựng năm 1091, sau có bài Linh Tế tháp ký nổi tiếng của Trương Hán Siêu. Khi Trương Hán Siêu về ở ẩn, còn được xây dựng trên núi một Nghinh Phong các (lầu đón gió) để ngày ngày lên núi ngắm cảnh, đọc sách, ngâm thơ.

Phục dựng Nghênh Phong các (lầu đón gió) trên đỉnh núi Dục Thúy của Trương Hán Siêu xưa kia. Nơi này, ông thường uống trà kim cúc, hóng gió nồm nam lộng thổi, làm thơ vịnh cảnh, vịnh hoa cúc. Ảnh: Đỗ Quang Tuấn Hoàng

Dưới chân núi còn có chùa thờ Phật, có động địa phủ, thủy phủ thờ thần, có Điếu Đài (bến ngồi câu) của Trương Hán Siêu. Chính vì thế núi Non Nước luôn được đón các tao nhân mặc khách, các văn nhân, thi sĩ và nhiều bậc vua chúa đến thăm thú, vịnh cảnh đề thơ. Thật là một nơi thắng địa!

Ông Đỗ Danh Gia, người sành trà và cũng là nhà nghiên cứu ẩm thực Ninh Bình, cho biết: Để có một ấm trà kim cúc (sơn kim cúc) thơm ngon, ẩm khách cần phải chọn hoa cúc, chọn trà và pha cho thật tỉ mỉ, cầu kỳ. Chọn những bông cúc ở gần gốc, cành lá to, dày.

Cúc hái về phơi khô hoặc sấy khô rồi bỏ vào lọ gốm hay lọ sành đậy kín nắp, để nơi khô ráo, thoáng đãng. Trà pha với cúc vàng phải là trà ngon. Nước pha trà phải là nước tinh khiết chảy trên núi xuống hay nước mưa giữa trời hứng từ thân cây cau.

Nước đun sôi 100 độ C, tỉ lệ một cúc ba hoặc bốn trà cho vào ấm, rót nước sôi, chao nhẹ ấm để tráng trà, đánh thức trà rồi rót nước đó bỏ đi. Tiếp tục rót nước sôi vào hãm trong một phút là có ấm trà kim cúc thơm ngon, óng ả.

Trà sơn kim cúc là loại trà quý hiếm. Uống trà giúp tâm hồn thư thái, sảng khoái, trí óc minh mẫn. Không chỉ là trà ngon, đây còn là một loại thuốc quý. Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác trong Hải Thượng y tông tâm lĩnh cho biết: Cúc vàng, vào dương phận. Khí vị: Đắng ngọt kiêm cay, khí bình không độc, có thể thăng mà cũng có thể giáng, là thuốc dương trong âm, chạy vào kinh thủ thái âm và túc thái âm… Chủ dụng: Thanh đầu mắt, chữa chứng đau đầu chóng mặt, đuổi chứng du phong ở chân tay, lợi khí huyết khắp người, làm sáng mắt, làm hết dử (ghèn), chữa chứng đau lưng…

Những bài thơ cổ in sâu vào đá núi khiến núi Dục Thúy được mệnh danh là “thơ phú anh hoa đầy vách gấm”. Ảnh: Đỗ Quang Tuấn Hoàng

Ông nhận xét: Vị cam túc, trải qua ba mùa xuân, hạ, thu hấp thu khí thơm mát của đất trời, nhờ chính khí kim tinh, cho nên có thể bình can, sinh thủy giáng hỏa làm sáng mắt, là vị thuốc làm ráo nước mắt sạch dử mắt rất hay…

Không chỉ trên núi Dục Thúy, mà khắp các vùng núi đá Ninh Bình đều có loài sơn kim cúc này sinh sống. Tương truyền, vào thế kỷ XVIII, trong chuyến Bắc tuần, vua Tự Đức có lần về du ngoạn núi Dục Thúy, Tam Cốc – Bích Động, Trường Yên… được thưởng thức và nghe nói công dụng độc đáo của trà sơn kim cúc. Vốn là người con chí hiếu, dù làm vua, Tự Đức luôn kính cẩn vâng lời mẹ dạy.

Ông đã ghi chép những lời răn của mẹ vào một cuốn sách, đặt tên là Từ huấn lục. Thế nên ông đã ngay lập tức mang thứ cúc vàng quý hiếm mọc trên núi đá Bích Động (nay thuộc xã Ninh Hải, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình) về pha trà mời mẫu thân uống. Bệnh mắt của Hoàng thái hậu Từ Dũ nhờ thế mà đỡ dần rồi khỏi hẳn.

Cũng có một tích nữa, tương truyền, Hoàng thái hậu Từ Dũ bị bệnh mắt, nước mắt cứ tự tuôn chảy, không danh y nào chữa khỏi. Sau đó có một thầy lang gia truyền xin vào gặp vua Tự Đức bẩm là sẽ chữa được bệnh đó. Nhà vua đồng ý cho thầy lang vào chữa mắt cho mẫu hậu. Thầy lang lặn lội về núi Bích Động hái hoa sơn kim cúc đem về sắc cho Hoàng thái hậu Từ Dũ uống, chẳng bao lâu, bà khỏi bệnh, mắt sáng trở lại. Cả hai câu chuyện đều là bà Hoàng thái hậu Từ Dũ được chữa khỏi bệnh mắt bằng hoa kim cúc.

Trà đã ngon, thuốc đã quý, câu chuyện về tình mẫu tử càng thêm cảm động. Cũng vì thế mà người ta còn gọi loài hoa này là cúc tiến vua.

Bao tao nhân mặc khách đến Ninh Bình vì yêu mến cảnh đẹp núi Dục Thúy, vì mộ giai thoại về trà sơn kim cúc. Tiếc là khắp cả núi Dục Thúy, cả công viên Thúy Sơn, đến ngay cả lầu đón gió xưa kia của Trương Hán Siêu và đền thờ ông, cũng không có lấy một khóm sơn kim cúc. Trồng cúc đầy núi, hái cúc phơi khô làm trà sơn kim cúc mà bán cho khách du lịch, chắc hẳn là ngành du lịch Ninh Bình có thêm một sản phẩm độc đáo.

Theo Nông thôn Việt