Rừng nhiệt đới ở hang Sơn Đoòng

0
220

Vẫn biết rằng thực vật không thể nào sống được ở trong hang bởi không có ánh sáng, đó là một định luật của cuộc sống, tuy thế, tôi vẫn bất ngờ khi nhận được lời đề nghị của các nhà khoa học ở trường Đại học Khoa học tự nhiên và đoàn nghiên cứu hang động thuộc Hiệp hội Hang động hoàng gia Anh, khám phá và lý giải sự tồn tại của thực vật ở hang Sơn Đoòng, hang động lớn nhất thế giới được khám phá tại tỉnh Quảng Bình.

Một ngày trước chuyến hành trình, tại Phong Nha, tôi gặp PGS-TS Lê Duy Ngà của trường Đại học Khoa học tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội, được ông mô tả lại theo lời giới thiệu của Howard, trưởng đoàn nghiên cứu – người có công khai phá và công bố về hang Sơn Đoòng, “có một khu rừng nhiệt đới ở trong hang Sơn Đoòng, đường đi cực kỳ vất vả, hiểm trở, trải qua nhiều sông sâu, vách đứng, vực thẳm trong hang mới tới được”. Lời giới thiệu đó càng làm cho tôi thêm quyết tâm phải tới được nơi ấy.

  
Hình ảnh hang Sơn Đoòng trên báo chí nước ngoài

Hố sụt

Tôi đã nhiều lần ngủ võng, băng rừng, lội suối mùa nước lũ của Trường Sơn, vì vậy, hành trình 11km đường rừng với tôi đã trở nên hết sức bình thường. Tuy nhiên, đi cùng với đoàn cũng có những nhà khoa học lão niên nên tốc độ di chuyển không được nhanh, và đó là cơ hội để tôi luôn mải mê với việc khám phá hoa lá dọc lộ trình. Lúc thì dừng lại ngắm bông hoa, lúc thì dừng lại chụp hình ven bờ suối rồi có lúc lại reo to vì sự kỳ vĩ của các khối núi đá vôi ở khu vực hang Én, những mép nước thơ mộng nhưng đầy hiểm nguy dưới vòm hang đá.

Đêm đầu tiên, chúng tôi tập kết ở vòm ngoài của hang Én, một vòm hang rất rộng với dòng suối chảy xung quanh. Với chút ít thực phẩm mang theo phục vụ đoàn, cùng với mớ cá vừa có được từ mấy tay lưới mang theo, các bác phu khuân vác đã chế ngay được mấy món nhậu làm nức lòng những anh thợ trẻ sau một ngày khuân đồ mệt mỏi. Đến cả mấy bạn ngoại quốc cũng muốn tham gia.

Ngày thứ hai của cuộc hành trình, vượt hang Én, nơi mùa xuân có hàng vạn con chim én về làm tổ để đến nỗi trên nền cát chúng tôi đi qua, phân chim xếp thành từng lớp và rải rác đâu đó có mấy xác én già không muốn tha hương. Bắt đầu mường tượng về hành trình trong lòng hang Sơn Đoòng qua hang Én, suối – đồi cát – vách đá rồi lại đồi cát – suối, nhiều chỗ phải dùng đèn pin… Nhưng TS Nguyễn Hiệu, phó chủ nhiệm khoa Địa lý, trường Đại học Khoa học tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội, phó đoàn nghiên cứu, bảo với tôi rằng, với hang Sơn Đoòng thì khó khăn hơn nhiều vì ở đó tối hoàn toàn, trơn và ẩm hơn so với hang Én. Rồi cái gì phải đến sẽ đến, chúng tôi đã tới được cửa hang Sơn Đoòng. Đúng như những gì tôi được nghe, được đọc về nó, vào buổi chiều, gió từ trong hang, trong lòng đất thổi ra hun hút tạo cảm giác rợn người. Tôi chắc rằng, nếu không có phương tiện trợ giúp chuyên nghiệp thì không ai có thể xuống được đáy hang vì từ trên miệng, nhìn xuống chỉ thấy một hố sâu thẳm thẳm, trơn tuột và ẩm ướt.

Tham gia dẫn đường cho đoàn nghiên cứu lần này vẫn là cái tên quen thuộc với hang Sơn Đoòng, anh Hồ Khanh, người phát hiện ra Sơn Đoòng. Đêm đó, chúng tôi đóng lán trên miệng hang còn những bạn ngoại quốc thì đóng lán ở bên trong hang, bên cạnh dòng sông ngầm dưới đáy. Tôi sẽ khảo sát phần thực vật – chắc chắn chỉ có ở nơi sáng trong khi đó, kế hoạch của cả đoàn ngày hôm sau lại hoàn toàn trong khu vực tối. Tôi chọn ở lại cửa hang, nơi luôn có ánh sáng mặt trời mỗi sớm mai thức dậy với tư tưởng, hãy tận hưởng nốt cái dương quang ấy đi bởi mấy hôm nữa ta phải làm bạn với bóng đêm mà thôi. Cùng chung tư tưởng với tôi là mấy bạn nhà văn, nhiếp ảnh gia của National Geographic, họ ở lại đây cùng chúng tôi và liên lạc với đoàn còn lại bằng bộ đàm. Sau một ngày khảo sát lối đi trong lòng hang với liên tục vách đá, dốc núi, lòng suối, cánh đồng cát…, rất dễ bị lạc đường mặc dù cứ khoảng 10-20m lại có một đoạn dây buộc phản quang làm dấu, có những đoạn phải buộc dây leo để vượt vách hang cao đến hơn 50m, vừa trơn lại vừa ướt.

Hành trình đi tìm các hố sụt trong lòng hang Sơn Đoòng bắt đầu bằng việc vượt qua lòng sông chảy xiết bằng dây nối néo chắc hai bên bờ do các chuyên gia của đoàn vừa tạo nên. Lòng sông thì tối, nước lại chảy xiết, rõ ràng, nếu không có đèn pha, dây nối thì khó ai có thể vượt qua được. Qua mấy chỗ như thế, rồi đến cánh đồng cát, đến một đoạn vách hang chỉ có các nhũ đá xếp lớp, xếp tầng. Qua những lần nổ đèn chụp toàn cảnh trong hang của các chuyên gia nhiếp ảnh, tôi đã nhìn thấy có rất nhiều “nấm”, “tháp”, “măng” nhũ đá các loại, cùng với nhiều hồ, ao ở dưới đáy hang, lòng sông thì sâu thăm thẳm, lại khúc khuỷu, gập ghềnh, liên tục có thác. Vì vậy, đi trên sườn vách hang mà cứ như là leo núi ở bên ngoài vậy. Một số chỗ khi vượt qua, bằng ánh sáng ngọn đèn trên đầu, chúng tôi nhận thấy có rất nhiều hóa thạch trên các mặt đá vôi, đa số chúng là hóa thạch của giáp xác và trùng ba lá. Vượt qua 4km đường như thế, nhiều đoạn phải đóng đinh, buộc dây ròng qua các hòn đá tảng, vách núi, làm thang dây… chúng tôi mới đến được hố sụt thứ nhất, ở đó chỉ có những trảng cỏ, trảng cây bụi xen một số cây thân gỗ nhỏ. Qua một vòm hang tối nữa, chúng tôi mới tới được hố sụt thứ hai, thật bất ngờ, giữa hang là một khoảng rừng nhiệt đới xanh mướt… Nền hang này có lớp bột cát phong hóa từ đá vôi rất dày, lụt cả ống chân người nên trại của chúng tôi ở đây cứ như trên bãi biển vậy. Đêm đó, bên cạnh bếp lửa nhóm lên từ những cành củi khô to chúng tôi cùng trò chuyện, ăn én nướng, uống cà phê… chả khác gì một buổi cắm trại trên bãi biển thực thụ.

Khu rừng có một không hai

Bước vào khu rừng nhiệt đới đặc biệt này, cảm giác như lạc vào một thế giới khác, một thế giới trong lòng đất nhưng vẫn có ánh sáng làm nao lòng tất cả những nhà thám hiểm như chúng tôi.
Ai cũng biết hang là khoảng không gian trống trong lòng đất và vì vậy, nói đến hang người ta thường nghĩ đến vẻ tối tăm, ẩm ướt đồng thời cũng là sự bí ẩn khôn lường. Vậy chúng ta nghĩ gì về việc tồn tại một khu rừng ở trong hang? Phải chăng điều kỳ diệu trên phim ảnh về một thế giới thứ hai trong lòng đất?

Ngửa mặt lên trời, nhìn qua vách hang cao hàng trăm mét thấy cảnh trời xanh, nhìn ra xung quanh thấy cảnh mênh mông bát ngát của đáy hố sụt với rất nhiều loài thực vật. Đây là kết quả của quá trình thành tạo địa chất, địa mạo, một khối lượng lớn đất đá đã bị thụt xuống trong lịch sử hình thành lòng hang, từ đó để hở ra một khoảng trống ở trần hang, nó giống như một cái lỗ khuyết hơi trên một chiếc sáo trúc vậy. “Cửa trời” là nơi các loài sinh vật đi vào thế giới thứ hai này. Trong suốt chuyến hành trình, chúng tôi không tìm thấy loài sinh vật nào đặc biệt mang điểm khác biệt với họ hàng của chúng ở bên ngoài, tức là không có loài lạ, loài mới. Điều đó phù hợp với lịch sử hình thành lòng hang, hiện vẫn còn trong quá trình thành tạo, chưa kết thúc, tức là quá trình xảy ra chưa đủ lâu để một loài sinh vật mới có thể được hình thành ở đây.

Với việc đáy hố sụt bị khoét rộng theo nhiều phía, vách hang gần như cũng là trần hang và ở đó có nhiều măng đá được hình thành, nhiều đến nỗi nó to như một quả đồi và đã được rêu, địa y cùng với nhiều loài cây thân thảo bao phủ. Ở ngay mép miệng hang có rất nhiều các loài cây thân gỗ mọc chen chúc nhau, cấu trúc giống như rừng trên các giông núi đặc trưng của núi đá vôi khu vực Phong Nha – Kẻ Bàng với sự ưu thế của các loài gỗ cứng như táu, thị… Các phóng viên của National Geographic hỏi tôi về gốc tích của các loài cây ở đây, tôi trả lời rằng, với tuổi đời của mình, tôi không thể biết được điều gì, nhưng tôi có thể khẳng định rằng không có loài thực vật nào ở đây là loài mới cả, điều đó có nghĩa là toàn bộ chúng đều có nguồn gốc từ bên ngoài. Bằng cách nào chúng tới được đây ư? Nhiều cách lắm, gió, chim, côn trùng… đều là những tác nhân phát tán ưa thích của nhiều loài sinh vật, nhất là thực vật. Trên nền hang, chúng tôi gặp khá nhiều các loại hạt khác nhau đang nảy mầm, đó là hạt của những loài như cứt ngựa, mán đỉa, thị, táu… và có cả hạt, cây non của loài lộc vừng nữa. Ngoài ra có thể có một số ít loài tồn tại ở đây ngay từ đầu khi trần hang thụt xuống. Tuy nhiên giả thuyết đó ít có khả năng vì vào thời điểm đó, có thể phần đất đá trần hang lẫn cây cỏ đều bị cuốn đi bởi lòng sông ngầm – tác nhân chính của lòng hang và hố sụt.

Theo Howard, lần khám phá trước, có người đã gặp một loài cây nắp ấm ở đây. Nắp ấm là cây ăn thịt. Sẽ là một điều khá thú vị nếu gặp nó ở đây, vì thế mà nhiếp ảnh gia của National Geographic, Peter Carsten đã rất hào hứng cùng với chúng tôi kiếm tìm trên từng mét vuông của khu vực. Rất tiếc là chúng tôi đã không có được sự may mắn để tìm ra cái cây đó, hoặc giả là có người đã nhầm cái nắp ấm đó với bao mo của một loài nưa vốn mọc khá phổ biến ở đây. Nhưng chính sự tìm kiếm đến từng chi tiết đó đã giúp tôi có được cái nhìn tổng quát về toàn bộ khu vực cũng như những nguyên nhân, lý do đủ để giải thích cho các đặc điểm của thảm thực vật, sinh vật ở khu rừng nhiệt đới trong hang này.

Cũng bởi cái sự rộng rãi của lòng hang, miệng hố sụt, thêm vào đó là sự tồn tại của con sông trong quá khứ, thảm thực vật ở đây khá phong phú, đa dạng, mang dáng vẻ của một khu rừng nhiệt đới điển hình. Chỉ duy nhất có sự khác biệt, đó là lớp phủ thổ nhưỡng khá mỏng.

Điều kỳ lạ ngoài một số loài chim, chúng tôi không gặp bất kỳ loài nào khác. Tuy nhiên, có một số bộ xương của linh trưởng và gặm nhấm ở phía cửa hang. Theo kinh nghiệm của người dân địa phương, bộ xương đó là của loài voọc Hà Tĩnh. Tuy vậy, qua hai hố sụt của hệ thống hang Sơn Đoòng – một điều gần như có một không hai trên thế giới, chúng tôi tin rằng, trong tương lai, thực vật nói riêng và hệ sinh thái nói chung của các hố sụt có xu hướng giống với bên ngoài. Nhưng rất có thể sẽ có những điều đặc biệt bởi vì khí hậu và sự cô lập của từng hố sụt là hoàn toàn khác với bên ngoài. Cái đặc biệt đó chính là cốt lõi tồn tại một rừng nhiệt đới ở trong hang.

Anh Tài Nguồn SGGP thứ bảy

topcargo