Trà rừng Đoỏng Pán

0
24

Trà Đoỏng Pán ngon phải đạt cả thanh, sắc, vị, thần. Cụ thể, nước trà pha có màu xanh ánh vàng mật ong (thanh); cánh trà cong như móc câu, nhìn thẳng màu đen, nhìn nghiêng lại thấy sắc xanh (sắc); vị trà đậm đà, mới uống thì chát êm, sau đó vị ngọt đọng lại (vị); cuối cùng là mùi thơm khiến người thưởng trà có cảm giác khoan khoái (thần).

Ông Nguyễn Đình Linh, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Độc Lập, huyện Quảng Uyên, tỉnh Cao Bằng, cho biết. “Hiện cả xã có khoảng 1.200ha rừng, hầu hết hộ nào cũng có rừng sản xuất. Ngoài ra còn có rừng cấm chung của thôn. Đặc biệt là từ năm 1997 đến nay, thực hiện trồng rừng theo dự án 327 về phủ xanh đất trống, đồi núi trọc, ngoài những cánh rừng già, hiện ở xã có rất nhiều cánh rừng trồng như thông, sa mộc… có giá trị kinh tế rất cao.”

Trong số những sản vật của rừng, có cây trà Đoỏng Pán. Gọi là trà Đoỏng Pán vì đây là giống trà mọc tự nhiên trong rừng quanh khu vực cụm xóm gồm: Đoỏng Pán 1, Đoỏng Pán 2, Đoỏng Pán 3 của xã Độc Lập. Cây trà được người dân tộc Nùng ở đây gọi là chè đông, nghĩa là chè rừng. Người dân kể lớn lên đã thấy cây trà rồi; ngày bé đi chăn trâu trong rừng đã thấy người lớn hái lá trà về hãm nước uống thay nước suối. Năm 1960, có một chàng trai trẻ đi bộ đội đóng quân ở Phú Thọ, một trong những vùng trà nổi tiếng của Việt Nam, nên học được nghề làm trà. Xuất ngũ, về Đoỏng Pán, anh mạnh dạn lấy giống cây trà rừng về trồng ở vườn của gia đình để tiện thu hái, chế biến. Sau đó, dân xóm học theo. Đoỏng Pán là vùng bán sơn địa, có dãy núi cao chắn nắng, nhiều sông suối róc rách tưới mát, có rừng nguyên sinh vây bọc nên khí hậu mát mẻ, đất chứa nhiều lớp phù sa cổ nên rất thích hợp với cây trà.

Cây trà nơi đây quen với thời tiết địa phương nên tự sinh trưởng tốt mà không cần đến tay người chăm bón. Một năm, người dân thu hoạch hai vụ. Vụ xuân bắt đầu thu từ tháng 3 đến tháng 6, vụ đông bắt đầu thu từ tháng 9 dương lịch đến hết năm. Nếu trồng mới, sau khoảng hai năm, cây bắt đầu cho thu búp. Búp trà được chế biến thành trà khô, còn lá trà tươi được người dân hái về nấu nước uống hoặc nước tắm cho trẻ nhỏ.

Ông Hà Văn Nghị ở thôn Đoỏng Pán 3 cho biết, hiện, gia đình ông có khoảng 2.000 gốc trà. Vào chính mùa, cứ 15 ngày đến 20 ngày, ông lại hái trà ở vườn, sao lên rồi mang xuống chợ phiên bán với giá từ 400.000 đồng/kg đến 600.000 đồng/kg. Ông cho biết: “Hái 2-3 kg búp chè tươi, sao bằng củi ít nhất ba tiếng mới được khoảng 500 gram chè khô. Do tốn khá nhiều thời gian và công sức nên chè Đoỏng Pán chủ yếu được làm để bà con gia tăng thu nhập chứ không phải là nghề chính ở đây.”

Ông Triệu Văn Luyến, xóm Đoỏng Pán 3, xã Độc Lập là một trong những người am hiểu và có diện tích trồng trà nhiều nhất vùng cho biết: “Đây là giống chè mọc tự nhiên, cây chè được người Nùng gọi là chè “đông”, nghĩa là chè rừng. Lá chè được hái từ những cây chè tuổi đời lâu năm. Chè Đoỏng Pán từ xưa đến nay vẫn giữ được nét riêng vốn có của mình, canh tác theo quy trình bản địa, không thuốc trừ sâu, không phân hóa học, không chất bảo quản và hoàn toàn được chế biến theo phương pháp thủ công truyền thống. Lá chè được nhà tôi hái từ những cây chè cổ thụ tuổi đời lâu năm, có những cây từ những năm 1965, lúc con cái tôi sinh ra đã có rồi. Chè Đoỏng Pán từ xưa đến nay vẫn giữ được nét riêng vốn có của mình, chúng tôi hái lá, vò bằng tay, sao khô bằng củi rừng nên sản phẩm có màu xanh hơi đen, xoăn chặt, cánh chè gọn nhưng to hơn chè sao bằng máy, trên bề mặt chè có nhiều phấn trắng tự nhiên. Nước chè Đoỏng Pán màu trong, xanh, vàng nhạt và sánh, mùi chè thơm nhẹ, nồng nàn đặc trưng của chè sao bằng củi. Uống vào vị hơi đắng thanh, chát mà ngọt hài hòa, vị lưu trong cổ họng tạo cảm giác khoan khoái, dễ chịu.

Chè Đoỏng Pán là chè hiếm, chè ngon nhưng tiêu thụ lại hạn chế, chúng tôi chỉ có thể bán ở huyện thôi, mà ở huyện thì chỉ có người giàu mới mua mà uống, người thu nhập bình thường thì không dám dùng vì giá đắt, có những phiên chợ ngồi cả ngày tôi chỉ bán được dăm ba lạng. Tôi muốn mang về Hà Nội để người ta biết đến mà mua.”

Ông Lương Văn Đức, Phó chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Độc Lập, cho biết: Hiện nay, diện tích chè Đoỏng Pán trong toàn xã mới chỉ trên 3 ha, tập trung ở ba xóm Đoỏng Pán 1, 2, 3 với trên 120 hộ dân trồng. Cây chè tuy đã mang lại thu nhập giúp người dân cải thiện đời sống, song hầu hết giống chè vẫn là giống cũ, được trồng từ nhiều năm trước, nên năng suất thấp. Để chè Đoỏng Pán trong thời gian tới trở thành cây trồng mũi nhọn, giúp giảm nghèo bền vững, rất cần các cấp, các ngành chức năng, doanh nghiệp hỗ trợ người dân về việc sản xuất, chế biến, đóng gói; hỗ trợ quy hoạch về các vùng chuyên canh nhằm giữ vững và nâng cao thương hiệu sản phẩm, đồng thời khuyến khích, hỗ trợ người dân trong việc phát triển nhóm thu gom địa phương, tổ hợp tác hoặc hợp tác xã sau này trong việc phát triển sản xuất hàng hóa tập trung, tạo ra sản phẩm có thương hiệu, sức cạnh tranh trên thị trường.

Trà Đoỏng Pán là một trong những sản phẩm được Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh Cao Bằng chọn mang xuống Hà Nội để tiếp xúc thị trường, đưa đặc sản Cao Bằng giới thiệu, chào hàng bán tại các trung tâm, siêu thị lớn tại Hà Nội.